Trung Quốc là một quốc gia có nền văn hóa lâu đời và phong phú, trong đó Tết Nguyên Đán là một trong những dịp lễ hội lớn nhất trong năm. Tết Nguyên Đán của người Trung Hoa được coi là dịp để mọi người đoàn tụ, sum vầy bên gia đình và bạn bè, đồng thời là thời điểm để cầu mong một năm mới an lành, hạnh phúc.
Ngày nay, đối với người Trung Quốc, Tết âm lịch được gọi là Xuân tiết (春节), đánh dấu sự kết thúc của mùa đông và khởi đầu mùa xuân mới. Người Trung Quốc gọi là “过年” (qua niên), tức là đón Tết.
Về nguồn gốc
Tết Nguyên Đán ở Trung Quốc có lịch sử hơn 4000 năm và gắn liền với rất nhiều các truyền thuyết dân gian. Có rất nhiều giả thuyết được đưa ra cho lịch sử hình thành Tết Trung Quốc. Một trong số đó là truyền thuyết về thú thần Nian.
Theo truyền thuyết, khởi đầu của Tết Nguyên Đán Trung Hoa là một cuộc chiến chống lại con niên (年 – nián). Tương truyền vào đêm giao thừa hằng năm, con quái thú sẽ xuất hiện để phá hoại mùa màng, bắt người và gia súc. Để xua đuổi con quái vật này, người Trung Quốc sẽ dán giấy đỏ, đèn lồng đỏ, châm lửa đốt pháo và mặc quần áo màu đỏ.
Một số nét đặc sắc trong phong tục đón Tết ở Trung Quốc
Ở Trung Quốc, dù là thành phố, thị trấn hay làng quê thì mỗi năm, khi đến tháng chạp, không khí tết dần trở nên nhộn nhịp. Mọi người bắt đầu bận rộn sắm Tết, người đi chợ đông như trẩy hội. Cảnh tượng mua bán bánh tết, hương, nến, pháo, câu đối, hoa quả, tranh tết,… vô cùng náo nhiệt.
Dọn dẹp nhà cửa là một phong tục Tết lâu đời của người Trung Quốc. Trong tiếng Trung, “尘” – Bụi là từ đồng âm của từ 陈, có nghĩa là cũ, vì vậy cần dọn dẹp cuối năm để xua đuổi những thứ cũ kỹ hay những điều xui xẻo ra khỏi nhà và chuẩn bị cho một khởi đầu mới.
Để đón năm mới, các gia đình thường dán thần giữ cửa, câu đối đỏ và đèn lồng đỏ để cầu mong an lành. Chữ Phúc ngược cũng được treo lên với ngụ ý “Phúc đáo”. Ký tự “福”, có nghĩa là may mắn hoặc hạnh phúc, được sử dụng để thể hiện mong muốn vào tương lai tốt đẹp của mọi người. Trong tiếng Hán, chữ “倒 đáo” (ngược, treo ngược) đồng âm với từ “到 đáo” (đến, tới). Vì vậy người ta thường dán chữ Phúc ngược trên cổng hoặc một số đồ đạc trong nhà vào dịp Tết Nguyên đán với ngụ ý Phúc sẽ đến nhà trong năm mới.
Hồng bao trong tiếng Trung là 红包 (hóngbāo), trong đó 红 (hóng) có nghĩa là đỏ, 包 (bāo) có nghĩa là phong bao. Màu đỏ là màu sắc tượng trưng cho may mắn và tài lộc trong văn hóa Trung Quốc. Người ta thường tặng hồng bao cho trẻ em hoặc người lớn tuổi sau bữa cơm sum họp và ngày đầu năm mới với ý nghĩa cầu chúc cho người nhận một năm mới an khang, thịnh vượng, bình an vô sự.
Múa rồng, múa sư tử là một hoạt động văn hoá chào đón năm mới đặc sắc của người dân Trung Hoa. Bộ ba con thú lân – sư – rồng theo quan niệm nhân gian Trung Hoa tượng trưng cho sự thịnh vượng, hạnh phúc, phát đạt,… Phong tục này đã mang lại cho người dân Trung Hoa sự náo nhiệt và vui vẻ trong những ngày xuân với mong ước bình an, hạnh phúc, may mắn và sự thịnh vượng.
Các món ăn cổ truyền trong ngày Tết ở Trung Quốc
Trong mâm cỗ truyền thống của người Trung Hoa không bao giờ thiếu món bánh tổ, bánh gạo nếp (年糕 Niángāo). Theo tiếng Trung, “Gao” là bánh, “Nian” là chất dính, nghĩa là bánh nếp, bánh dính, mọi người dùng món bánh này với mong ước các thành viên trong gia đình lúc nào cũng sẽ luôn kết dính, gắn bó với nhau bền vững.
Người dân mỗi vùng lại biến tấu và thưởng thức bánh Nian Gao theo một cách khác nhau. Bánh Nian Gao của người Thượng Hải màu trắng và có thể được cắt nhỏ cho vào trong món canh, món xào. Người dân phía Nam Trung Quốc lại ưa dùng bánh Nian Gao ngọt, có thể là bánh hấp hoặc rán. Người Bắc Kinh thường có táo tàu trên bánh dùng bột gạo nếp trắng hoặc gạo nếp non. Người Phúc Kiến lại làm bánh từ bột gạo và khoai môn, họ cắt bánh nhỏ ra trước khi ăn hoặc tẩm bột ngô, nhúng qua trứng gà rồi rán lên.
Vào những ngày đầu xuân, mọi người vẫn thường chào nhau bằng câu “niên niên hữu dư” ( 年年有餘 – nian nian yǒu yú), ý chỉ cả năm dư dả, sung túc, đầy đủ. Và trùng hợp là trong tiếng Trung, từ cá cũng được phát âm là “yú”, chính vì thế mà mọi người xem việc ăn cá đầu năm như một cách để cầu cho một năm mới giàu có, sung túc, ăn nên làm ra.
Theo phong tục, ăn nguyên một con cá ý muốn nói rằng năm nay sẽ được suôn sẻ từ đầu đến cuối, không gặp trở ngại gì. Chính vì thế mà khi nấu cá cho mâm cỗ ngày tết, mọi người phải để nguyên con chứ không được cắt khúc hoặc băm nhỏ. Cách chế biến tốt nhất đó là hấp lên cùng với một số loại gia vị khác.
Bên cạnh đó, cách ăn cá và cách sắp xếp cũng có một số lưu ý nhất định. Cụ thể là vào đêm cuối cùng của năm cũ, mọi người sẽ chỉ ăn phần giữa thân con cá, để lại phần đầu và đuôi cho buổi sáng hôm sau, cũng tức là ngày đầu tiên của năm mới. Điều này mang ý nghĩa năm mới dư dả, giúp gia đình thu hút được nhiều tài lộc.
Sủi cảo là món ăn truyền thống rất được ưa chuộng ở Trung Quốc, đặc biệt là ngày tết. Có một câu tục ngữ dân gian gọi là “Đại hàn tiểu hàn, ngật giảo tử qua niên” (Sau đêm 24 giá rét sẽ chuẩn bị đến Tết, mọi người phải ăn sủi cảo để gặp may mắn nha).
Theo tập tục có từ thời xưa của người Trung Quốc, các thành viên trong gia đình vào dịp lễ Tết thường cùng nhau nhào bột và làm nhân cho sủi cảo, tương tự với việc người Việt Nam cùng nhau gói và luộc bánh chưng. Việc này được coi là sự tượng trưng cho đoàn tụ vui vẻ và hòa thuận trong một gia đình.
Sủi cảo có vỏ mỏng, nhân mềm, hương vị thơm ngon, hình dáng độc đáo (hình dạng của sủi cảo giống với những thỏi tiền được sử dụng thời cổ đại). Nhân sủi cảo có loại có thịt, có loại chỉ có rau nhưng thường là thịt và rau trộn lẫn, và được gói theo hình bán nguyệt. Bát sủi cảo truyền thống của người Hoa được thưởng thức đơn giản với sủi cảo, cải ngọt cắt khúc và nước luộc được nêm gia vị vừa ăn.
Mì sợi dài hay còn được gọi là mì trường thọ (长寿面 Chángshòu Miàn), đây là món ăn phổ biến của Trung Quốc không chỉ được sử dụng trong ngày sinh nhật mà còn được yêu thích trong cả những ngày Tết để cầu chúc sống lâu trăm tuổi. Bên cạnh ý nghĩa về tuổi tác, mì trường thọ Trung Quốc còn gắn liền với sự may mắn và thịnh vượng nên đây là món ăn không thể thiếu vắng trên bàn tiệc dịp Tết.
Đối với người Trung Quốc, ẩm thực ngày Tết cổ truyền không chỉ là sự thưởng thức về hương vị mà nó còn được chú trọng đến ý nghĩa. Mỗi món ăn được người dân lựa chọn ăn trong ngày Tết đều mang những ý nghĩa tốt lành cho năm mới, bởi người Trung Quốc tin rằng những thứ mà họ ăn trong ngày Tết sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống trong năm mới.
Nhìn chung, Tết Trung Quốc và Tết Việt Nam có nhiều điểm tương đồng, nhưng cũng có những đặc trưng riêng biệt phản ánh bản sắc văn hóa và lịch sử của từng quốc gia. Sự giao thoa văn hóa giữa Trung Quốc và Việt Nam đã giúp cho người học Việt Nam tiếp cận ngôn ngữ và văn hóa Trung Quốc nhanh chóng và hiệu quả hơn.
Năm hết tết đến, cùng Oliu ôn lại một số từ vựng chủ đề ngày tết nhé
Từ vựng tiếng Trung chủ đề ngày Tết
Tết Nguyên đán: 春节 /chūnjié/
Tháng giêng: 正月 /zhèng yuè/
Xông đất: 破土动工 /pòtǔ dòng gōng/
Cơm tất niên: 年夜饭 /nián yèfàn/
Cơm đoàn viên: 团圆饭 /tuán yuán fàn/
Bắn pháo hoa: 放烟花 /fàng yānhuā /
Ông Táo: 灶神 /zàoshén/
Ông Công: 灶神 /zàoshén/
Thần Tài: 财神 /cáishén/
Thổ địa: 土地爷 /tǔdì yé/
Phúc Lộc Thọ: 福禄寿三星 /fú lù shòu sānxīng/
Pháo hoa: 烟花 /yānhuā/
Lì xì: 红包 /hóngbāo/
Đón giao thừa: 守岁 /shǒusuì/
Cúng bái tổ tiên: 祭祖宗 /jì zǔzōng/
Chúc tết, đi chúc tết: 拜年 /bàinián/
Thắp hương: 烧香 /shāoxiāng/
Hoa đào: 桃花 /táo huā/
Cây nêu: 旗竿 /qí gān/
Mâm ngũ quả: 五果盘 /wǔ guǒ pán/
Năm mới mục tiêu mới: “Lên trình” giao tiếp tiếng Trung với khóa học phản xạ tại Tiếng Trung Oliu. NHẮN TIN cho Oliu để nhận ưu đãi khóa học và trọn bộ tài liệu giao tiếp tiếng Trung dành riêng cho bạn.
